Osmanlı Fal Geleneğinde Kur’an ve Harf Sembolizmi: Fâl-ı Kur’ânu’l Âzîm Örneği

Duygu Bingöl Toptaş

doi:https://doi.org/10.34083/akaded.1873228

Osmanlı Fal Geleneğinde Kur’an ve Harf Sembolizmi: Fâl-ı Kur’ânu’l Âzîm Örneği

Makale Bilgileri

Başlık Türkçe	Osmanlı Fal Geleneğinde Kur’an ve Harf Sembolizmi: Fâl-ı Kur’ânu’l Âzîm Örneği
Başlık İngilizce	The Symbolism of the Quran and Letters in Ottoman Fortune-Telling Tradition: The Example of Fâl-ı Kur’ânü’l-Âzîm
Yazar	Prof. Dr. Duygu Bingöl Toptaş
Anahtar Kelimeler Türkçe	Klasik Edebiyat, Fal, Kur'an Falı, Osmanlı Toplumu, Harf Sembolizmi
Anahtar Kelimeler İngilizce	Classical Literature, Divination, Quranic Divination, Ottoman Society, Letter Symbolism
Makale Dili	Türkçe
Yayınlandığı Sayı	Cilt: 10 / Sayı: 1
Dosya	İndir
DOI	https://doi.org/10.34083/akaded.1873228

Özet

Varoluşun her döneminde keşfetmek ve gelecekten haberdar olmak isteyen insan, merak duygusu ile yoğrulmuş bir varlıktır. Esrarengiz olana merak duygusu ve kimi zaman kadere hükmetme arzusu, insanları birtakım yöntemler kullanarak geleceği tahmin etme yollarını aramaya yönlendirmiş, bunun için de gökcisimlerinin hareketlerini, bitkilerin gizemli yönlerini, hayvan kemiklerini yahut kitapları kullanarak bazı yorumlarda bulunmuşlardır. Fal kavramı bu noktada ortaya çıkmış ve yüzyıllardır her toplumda farklı metotlarla da olsa varlığını sürdürmüştür. Fal uygulamalarının yaygınlık kazanmasıyla birlikte, falın nasıl icra edileceğini öğreten ve bu amaçla kullanılacak metinleri içeren fal kitaplarının hazırlanması gerekli hâle gelmiştir. Fal bakmanın usul ve âdâbını, ayrıca çeşitli fal türlerini ele alan Arapça, Farsça ve Türkçe manzum ile mensur pek çok eser bu süreçte kaleme alınmış ve bunlar, falnâme adını almıştır. İslam toplumlarında kitap falları içinde en yaygını ve ilgi çekici olanı Kur’an fallarıdır. Bu çalışmada Leipzig Kütüphanesinde bulunan Fâl-ı Kur’ânü’l-Azîm başlıklı mensur falnâme incelenmiştir. Müellifi ve telif tarihi belli olmayan bu eser elifba sırasına göre yazılmış, fal bakmadan evvel yapılması gereken uygulamaları göstermiş ve her bir harf ikişer kez yorumlanmıştır. Çalışmada metnin transkripsiyonu yapılmış ve harflerin tekabül ettiği anlamlar teker teker açıklanmıştır. Ayrıca dini ritüeller bağlamında da incelenen metin, fal literatürünün dinî sembolizm ve pratik bilgi bağlamında değerlendirilmesine imkân sağlamıştır.

Throughout every period of existence, humans, driven by curiosity, have sought to discover and be informed about the future. Curiosity about the mysterious and, at times, the desire to control fate have led people to seek ways to predict the future using various methods. To this end, they have made interpretations using the movements of celestial bodies, the mysterious aspects of plants, animal bones, or books. The concept of fortune-telling emerged at this point and has persisted in every society for centuries, albeit through different methods. With the spread of fortune-telling practices, it became necessary to prepare fortune-telling books that taught how to perform fortune-telling and contained texts to be used for this purpose. Many Arabic, Persian, and Turkish works in verse and prose, covering the methods and etiquette of fortune telling, as well as various types of fortune telling, were written during this process and were called falnâme. Among books of divination in Islamic societies, the most common and interesting are those based on the Qur'an. This study examines a prose book of divination titled Fâl-ı Kur’ânü’l-Azîm, obtained from the Leipzig Library. The author and date of this work are unknown. It is written in alphabetical order, shows the practices to be performed before fortune telling, and each letter is interpreted twice. The text was transcribed in the study, and the meanings corresponding to the letters were explained one by one. Furthermore, the text, which was also examined in the context of religious rituals, has enabled the evaluation of fortune-telling literature in terms of religious symbolism and practical knowledge.

PDF

Atıf Stili	Atıf Metni	Kopyala
APA	Toptaş, D. B. (2026). Osmanlı Fal Geleneğinde Kur’an ve Harf Sembolizmi: Fâl-ı Kur’ânu’l Âzîm Örneği. Akadmeik Dil ve Edebiyat Dergisi, 10(1), . https://doi.org/https://doi.org/10.34083/akaded.1873228.
AMA	Toptaş D.B.. Osmanlı Fal Geleneğinde Kur’an ve Harf Sembolizmi: Fâl-ı Kur’ânu’l Âzîm Örneği. Akadmeik Dil ve Edebiyat Dergisi. 2026;10(1):.
Chicago	Toptaş, Duygu Bingöl. "Osmanlı Fal Geleneğinde Kur’an ve Harf Sembolizmi: Fâl-ı Kur’ânu’l Âzîm Örneği". Akadmeik Dil ve Edebiyat Dergisi 10, no. 1 (2026): .
Vancouver	Toptaş D.B.. Osmanlı Fal Geleneğinde Kur’an ve Harf Sembolizmi: Fâl-ı Kur’ânu’l Âzîm Örneği. Akadmeik Dil ve Edebiyat Dergisi. 2026;10(1):.
IEEE	D. B. Toptaş, "Osmanlı Fal Geleneğinde Kur’an ve Harf Sembolizmi: Fâl-ı Kur’ânu’l Âzîm Örneği," Akadmeik Dil ve Edebiyat Dergisi, vol. 10, no. 1, pp. , 2026.
JAMA	Toptaş D.B.. Osmanlı Fal Geleneğinde Kur’an ve Harf Sembolizmi: Fâl-ı Kur’ânu’l Âzîm Örneği. Akadmeik Dil ve Edebiyat Dergisi. 2026;10(1):.
İSNAD	Duygu Bingöl Toptaş, "Osmanlı Fal Geleneğinde Kur’an ve Harf Sembolizmi: Fâl-ı Kur’ânu’l Âzîm Örneği", Akadmeik Dil ve Edebiyat Dergisi 10/1 (2026): .
MLA	Toptaş, Duygu Bingöl. "Osmanlı Fal Geleneğinde Kur’an ve Harf Sembolizmi: Fâl-ı Kur’ânu’l Âzîm Örneği." Akadmeik Dil ve Edebiyat Dergisi, vol. 10, no. 1, 2026, pp. .
EndNote	Toptaş, D. B. (2026). Osmanlı Fal Geleneğinde Kur’an ve Harf Sembolizmi: Fâl-ı Kur’ânu’l Âzîm Örneği. Akadmeik Dil ve Edebiyat Dergisi, 10(1): .

Osmanlı Fal Geleneğinde Kur’an ve Harf Sembolizmi: Fâl-ı Kur’ânu’l Âzîm Örneği

Makale Atıf Bilgileri